Akran Nezaketi ve Duygu Düzenleme Sağlıklı Arkadaşlıklar, Güçlü Sınırlar ve İyi Seçimler (Ortaokul Öğrencileri İçin Eğitim Programı)

Eğitimin Amacı

Bu eğitimin amacı, ortaokul öğrencilerinin arkadaşlık ilişkilerinde kendi duygularını ve başkalarının duygularını fark etmelerini, zorlayıcı duygularını düzenleyebilmelerini, kişisel sınırlarını korumalarını ve başkalarının sınırlarına saygı göstermelerini desteklemektir.

Eğitim; öğrencilerin arkadaşlık ilişkilerinde karşılaşabilecekleri alay edilme, lakap takılma, dışlanma, dedikodu, küçük düşürülme, baskı görme ve sınır ihlali gibi incitici davranışları fark etmelerini; bu durumlar karşısında kendilerini güvenli ve uygun yollarla ifade edebilmelerini ve gerektiğinde yardım isteyebilmelerini amaçlamaktadır.Program aynı zamanda öğrencilerin empati, öz denetim, sağlıklı iletişim ve problem çözme becerilerini geliştirmelerini; grup içinde başkalarının davranışlarına yalnızca eşlik etmek yerine kendi davranışlarını seçebilmelerini ve bir arkadaşlarının incitildiğini gördüklerinde güvenli ve destekleyici davranışlar geliştirebilmelerini hedeflemektedir.

Eğitimin İçeriği

• Akran nezaketi nedir? Nezaket, saygı, empati ve sınırlar
• İyi bir arkadaşlık bana nasıl hissettirir?
• Sağlıklı arkadaşlıkların temel özellikleri: güven, saygı, paylaşım ve karşılıklılık
• Duygularımı tanıyorum: Öfke, üzüntü, kıskançlık, utanç, hayal kırıklığı, yalnızlık ve dışlanmışlık
• Duygularım, düşüncelerim ve davranışlarım arasındaki ilişki
• Duygum çok yoğun olduğunda ne yapabilirim?
• Dur – sakinleş – düşün – seç: Tepki vermeden önce kendime zaman tanımak
• Empati: “Ben onun yerinde olsaydım nasıl hissederdim?”
• Şaka ne zaman eğlenceli olmaktan çıkar?
• Lakap takma, alay etme, dışlama, dedikodu ve küçük düşürmenin ilişkiler üzerindeki etkileri
• Sınırlarımı tanıyorum: Hoşuma gitmeyen bir davranış karşısında ne yapabilirim?
• “Hayır” diyebilmek ve kendini saygılı ama kararlı biçimde ifade etmek
• Arkadaş baskısı: Arkadaşlarım yapıyor diye ben de yapmak zorunda mıyım?
• Gruba ait olmak ile kendi kararımı verebilmek arasındaki denge
• Bir arkadaşım incitildiğinde ne yapabilirim?
• Seyirci olmak yerine güvenli destek vermek
• Sosyal medya, mesajlaşma ve grup sohbetlerinde akran nezaketi
• Dijital ortamda sınırlar: paylaşmadan önce düşünmek
• Birini incittiğimde ne yapabilirim? Fark etmek, sorumluluk almak ve telafi etmek
• Sorunu tek başıma çözemiyorsam ne yapabilirim?
• Güvendiğim yetişkinlerden yardım istemek
• Nasıl bir arkadaş olmak istiyorum?

Eğitimin Kazanımları

Eğitim sonunda öğrencilerin;

• Sağlıklı ve güvenli akran ilişkilerinin özelliklerini tanıyabilmeleri,
• Akran nezaketini yalnızca “kibar olmak” değil, kendisine ve başkalarına saygı göstermek ve sınırları gözetmekolarak değerlendirebilmeleri,
• Akran ilişkilerinde ortaya çıkan duygularını tanıyabilmeleri,
• Duygu, düşünce ve davranışları arasındaki ilişkiyi fark edebilmeleri,
• Yoğun duygular karşısında dürtüsel tepki vermek yerine duygularını düzenlemeye yardımcı olacak yöntemleri kullanabilmeleri,
• Öfke, kıskançlık, reddedilme, dışlanma ve hayal kırıklığı gibi zorlayıcı yaşantılarla daha sağlıklı biçimde baş edebilmeleri,
• Şaka ile incitici davranış arasındaki farkı niyet kadar davranışın karşıdaki kişi üzerindeki etkisini de dikkate alarak değerlendirebilmeleri,
• Kendi kişisel sınırlarını fark edebilmeleri ve başkalarının sınırlarına saygı gösterebilmeleri,
• Gerektiğinde “hayır” diyebilmeleri ve kendilerini açık, saygılı ve kararlı biçimde ifade edebilmeleri,
• Akran baskısını ve grup etkisini fark ederek kendi değerleri doğrultusunda seçim yapabilmeleri,
• Dışlama, küçümseme, alay etme, dedikodu ve sosyal baskı gibi ilişkilere zarar veren davranışları fark edebilmeleri,
• Bir arkadaşlarının incitildiği durumlarda kendilerini tehlikeye atmadan destekleyici ve sorumlu davranış seçenekleri geliştirebilmeleri,
• Dijital ortamlarda kendi ve başkalarının sınırlarını gözetebilmeleri,
• Kendi davranışlarının başkaları üzerindeki etkisini değerlendirebilmeleri,
• Hata yaptıklarında sorumluluk alma ve telafi etme becerisi geliştirebilmeleri,
• Zorlandıkları durumlarda kimden ve nasıl yardım isteyebileceklerini bilmeleri,
• Akran ilişkilerinde nasıl biri olmak istediklerini ve bu doğrultuda hangi davranışları seçebileceklerini değerlendirebilmeleri amaçlanmaktadır.